કરન્સી નું તોફાન હવે છેલ્લા તબક્કા માં
વિકાસશીલ દેશો માં રૂપિયો ઘટવા માં અગ્રેસર
ગ્લોબલ માર્કેટ માં સોના માં ઉછાળો જોવાય
બે અઠવાડિયા પહેલા ના આપણાં અંક માં રૂપિયા માં કોઈક અણધાર્યો સુધાર જોવાવા ની શક્યતા જણાવી હતી. તેની સામે આ બે અઠવાડિયા દરમ્યાન રૂપિયા માં નવા તળિયા બનતા રહ્યા છે. આપણાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ મહિના ના અંકો માં USDINR માં મોટા ઉછાળા જોવાવાની શક્યતાઓ લખી હતી અને ત્યાર પછી એ ઉછાળા જોવાયા પણ. પરંતુ, હાલ માં જે રીતે રૂપિયો ઘસાઈ રહ્યો છે, તે મુખ્યત્વે છેવાડા નું પેનિક છે. આવા સમયે રૂપિયો 65 થી પાછો ફરશે કે 67 થી એ તો પુરેપુરી સ્પેક્યુલેટીવ બાબત છે. ફક્ત એ નક્કી કે રૂપિયો આ સ્તરે ટકે નહી અને સુધારા જોવાય જ. એનો મતલબ એ નથી કે રૂપિયો સીધોને સટ 55 થી પણ નીચે આવે. પણ, રૂપિયો જે રીતે દર અઠવાડિયે નવા તળિયા બતાવી રહ્યો છે એ જોતા એ નક્કી છે કે કરન્સી નું આ તોફાન હવે તેના છેલ્લા તબક્કા માં છે. કોઇપણ સ્ટોક, કોમોડીટી, ઇન્ડેક્ષ કે કરન્સી નો ટ્રેન્ડ જયારે છેલ્લા તબક્કા માં હોય ત્યારે એ ખુબ વોલેટાઈલ હોય અને તે ટ્રેન્ડ ના રિવર્સલ ની કોઈ આશા દેખાતી ન હોય. હકીકત માં ટ્રેન્ડ રીવર્સ ત્યારે જ થાય.
હાલ માં કરન્સી નું તોફાન ગ્લોબલ બન્યું છે. છેલ્લા મહિના માં ઈરાન, ઈરાક જેવા અખાતી દેશો ઉપરાંત મલેશિયા, સિંગાપોર, રશિયા જેવા દેશો ની કરન્સી પણ તૂટી છે. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પર ના હુમલા બાદ ડોલર 2008 સુધી તૂટતો રહ્યો. 2008 માં અમેરિકા માં જયારે સબ-પ્રાઈમ કટોકટી આવી અને સરકારે વિવિધ સ્ટીમ્યુલ્સ પેકેજ જાહેર કર્યા, ત્યારે ડોલર માં સુધારા ની શરૂઆત થઇ. આ સુધારો પાછો રાષ્ટ્ર-પ્રમુખ ની ચુંટણી વખતે અટવાયો. પણ, ત્યાર પછી ફરી ડોલર તોફાની થયો. હાલ માં ડોલર વિકસિત યુરોપીયન દેશો ની કરન્સી ની સામે નરમ છે, તો વિકાસશીલ દેશો સામે ખુબ તોફાની ઝડપે વધી રહ્યો છે. યુરોપીયન દેશો ની કરન્સી સામે છેલ્લા ચાર વર્ષ માં આમ તો ડોલર સુધરતો રહ્યો છે, પરંતુ છેલ્લા અઠવાડિયા માં જ્યાં ડોલર એશિયન કરન્સી સામે સુધરી રહ્યો છે, ત્યાં તે યુરો અને અન્ય યુરોપીયન કરન્સી સામે સુધારો નોધાવી નથી શકતો. જયારે સિંગાપોર અને રશિયા જેવી પ્રમાણ માં સ્થિર એશિયન કરન્સી સામે પણ ડોલર છેલ્લા બે અઠવાડિયા માં ઝડપ થી સુધરી રહ્યો છે. કદાચ અખાતી દેશો માં ઉભી થયેલ રાજકીય પરિસ્થિતિ અને તેને પગલે ક્રુડ ઓઈલ નું અર્થકારણ આ બાબતે કારણભૂત હોઈ શકે.
હાલ ની ગ્લોબલ કરન્સી ની હાલત જોતા, સિંગાપોર ની સિદ્ધિ ઉડી ને આંખે વળગે છે. પહેલા બ્રિટીશ રાજ અને ત્યાર પછી મલેશિયા થી 1963 માં અલગ થયેલ સિંગાપોર વિશ્વ માં ત્રીજી સહુ થી ઉંચી વાર્ષિક માથાદીઠ આવક ધરાવે છે. ભારતીય (ખાસ કરીને તામીલીયન), ચીની અને અન્ય એશીયાઇ દેશો માંથી મજુરી અર્થે આવેલ હિજરતીઓથી બનેલ આ દેશ પોતાની મજબુત ઉત્પાદન ક્ષમતા અને નિકાસ જોરે ચીન, ભારત અને રશિયા પછી ની મોટી એશીયાઇ તાકાત બની ચુક્યું છે. જયારે દુનિયા નું દસમું સહુ થી મોટું અર્થતંત્ર, બીજી સહુથી મોટી આબાદી, દુનિયા ની સહુ થી વધુ અંગ્રેજી જાણનાર વર્કફોર્સ, બીજું સહુથી મોટું યુવાધન ધરાવનાર ભારતનું અર્થતંત્ર હાલ માં કફોડી સ્થિતિ માં છે. સિંગાપોર માં કહેવાય છે કે કાયદાકીય કામકાજો ખુબ ઓછા છે અને કોર્ટ માં બે-ત્રણ મહીને એકાદ કેસ માંડ નોધાય છે. 2008 પછી સાત વર્ષ સુધી ઘટેલ ડોલરે જયારે યુ-ટર્ન માર્યો અને એશીયાઇ દેશો માંથી અમેરિકા ના રોકાણો પાછા ખેચાયાં, ત્યારે આ દેશ પોતાની ઉત્પાદન ક્ષમતા ના જોરે વૈશ્વિક મંદી ની સામે અડીખમ ટકી રહ્યો છે. એમ તો જો કે ચીન ની કરન્સી સિંગાપોર કરતા વધારે સુધરી છે, પરંતુ અહી એ નોધવું રહ્યું કે ચીન પોતાની કરન્સી ને ખુબ કન્ટ્રોલ કરી રહ્યું છે. જયારે ગ્લોબલ માર્કેટ માં ચીન પોતાની કરન્સી ને ભારતીય કે જાપાની કરન્સી ની જેમ પ્રવાહિત કરશે ત્યારે આ પરપોટો એકજ સપાટે ફૂટી જશે. હકીકત માં તો ચીન માં જે કોઈપણ વિકાસ ની વાતો સાંભળવા મળે છે તે કાઈ દોઢસો કરોડ ચીનાઓ નો વિકાસ નથી, પરંતુ આઠ કરોડ ચીનાઓ કે જે સામ્યવાદી પક્ષ સાથે જોડાયેલા છે એમનો વિકાસ છે. ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે દુનિયા ની કોઇપણ પ્રજા એ આવી વ્યવસ્થા લાંબો સમય ચલાવી નથી. જયારે સિંગાપોરે મુક્ત અર્થતંત્ર સાથે જે સિદ્ધિ હાસલ કરી છે એમાં થી દુનિયા ના ઘણા દેશો પ્રેરણા લઇ શકે.
કરન્સી એક એવું દર્પણ છે કે જે વાસ્તવિક ચિત્ર તરતજ રજુ કરી દે છે. 2008 પછી ના ગાળા માં નોધવા જેવી બાબત એ રહી કે વિકાસશીલ દેશો (ખાસ કરીને બ્રાઝીલ, રશિયા, ઇન્ડિયા, ચાઈના અને સિંગાપોર - BRICS) ની કરન્સી માં વધુ ઘટાડા નોધાયા. આ ઘસારા માં જે દેશો માં જે પ્રમાણે નો ભ્રષ્ટાચાર હતો, એ પ્રમાણે એમની કરન્સી ઘસાઈ. એમાં ભારત ની સરખામણી તો આ કોઇપણ વિકાસશીલ દેશ સાથે થાય એમ નથી. અમેરિકા, બ્રિટન, જાપાન જેવા વિકસિત દેશ તો ભૂલી જાઓ, વિકાસશીલ દેશો જેવા કે રશિયા, સિંગાપોર, સાઉથ આફ્રિકા અરે મેક્ષિકો જેવા દેશો પણ પોતાના અર્થતંત્રો ને ટકાવવા માં સફળ રહ્યા, જયારે ભારત આ બધા ની પાછળ રહી ગયું. અસ્થિર રાજકીય પરિસ્થિતિ, ધર્મ ને નામે સત્તા ની સાઠમારી અને વિદેશી સહાય ના પીઠબળે ચાલતા પાકિસ્તાન નું અર્થતંત્ર હાલ માં દુનિયા ના દસમાં અર્થતંત્ર ભારત ની સરખામણી કરવા માં બંધ બેસે છે, એનાથી વધારે દયનીય સ્થિતિ તો આપણી શી હોઈ શકે?
ગ્લોબલ માર્કેટ ની વાત કરીએ તો યુએસ ડોલર ઇન્ડેક્ષ હજી પણ 80 ના સ્તર ની ઉપર ટકેલો છે. ગયા અઠવાડિયે ડોલર ઇન્ડેક્ષ 81.36 બંધ રહ્યો છે. એ જોતા ડોલર ઇન્ડેક્ષ ને ઘટવા માં બીજા ચારેક અઠવાડિયા જેટલો સમય લાગી શકે. બીજીબાજુ અખાતી દેશો માં ફરી શરુ થયેલ રાજકીય અસમંજસ ના પગલે ક્રુડ વધારે વોલેટાઈલ રહે અને સોનું પણ ગ્લોબલ માર્કેટ માં તોફાની ચાલ જાળવી રાખે. ગ્લોબલ માર્કેટ માં 1397 ડોલર પાસે બંધ રહેલ સોના માં આ અઠવાડિયે 1410-1435 ડોલર સુધીના ઉછાળા જોવાઈ શકે છે. 31900 પર બંધ રહેલ એમસીએકસ વાયદા માં છેલ્લા બે અઠવાડિયા માં જ તેર ટકા નો ઉછાળો નોધાઇ ચુક્યો છે. એ જોતા આ અઠવાડિયે ગ્લોબલ માર્કેટ ની સરખામણીએ ભારતીય બજાર માં સોના માં ઉછાળો ધીમો રહે. એમસીએકસ વાયદા માં 32450 આસપાસ એક અવરોધ છે અને આ અવરોધ થી સોના માં એકાદ ઘટાડો નોધાઇ શકે. જયારે એમસીએકસ વાયદા માં 53470 આસપાસ બંધ રહેલ ચાંદી ના વાયદા માં હવે સીધો 55000 નો અવરોધ છે. ગ્લોબલ માર્કેટ માં 24 ડોલર ની ઉપર બંધ રહેલ ચાંદી માં આ અઠવાડિયે 25.50 - 25.90 ડોલર સુધીનો ઉછાળો જોવાઈ શકે છે. આશરે અગિયાર મહિના ની મંદી બાદ ચાંદી ફરી તોફાની થઇ છે. ભારતીય બજાર માં રૂપિયા ના ઘસારા ને પગલે સોના માં જે ઉછાળા નોધાયા તેની સરખામણીએ ચાંદી સુધરવા માં ધીમી રહી છે. પણ, ગ્લોબલ માર્કેટ માં ચાંદી ના ઉછાળા જોતા હાલ માં ચાંદી માં ટ્રેડીંગ માટે સારો સમય છે. પરંતુ, ચાંદી માં ટ્રેડીંગ માટે એ અવશ્ય કહીશ કે વેચાણ હંમેશા અવરોધ પાસે નાના સ્ટોપલોસ થી કરવું અને લેણ પણ એજ રીતે સપોર્ટ ની પાસે નાના સ્ટોપલોસ થી કરવું.
ક્રુડ ની સ્થિતિ ઘણી વિચિત્ર છે. યુએસ ક્રુડ છેલ્લા સાત અઠવાડિયા થી ઉછાળે 108 ડોલર આસપાસ અવરોધાતું રહ્યું છે. બીજું કે યુએસ ક્રુડ માં વીકલી ચાર્ટ પર બે-એક વર્ષ ની તોફાની ચાલ નું બ્રેક-આઉટ જોવાયું છે. આ બ્રેક-આઉટ વિષે અગાઉ આપણે બે વખત ચર્ચા કરી છે. હાલ માં ક્રુડ સાત અઠવાડિયા ના આ અવરોધ ને સપાટાબંધ વટાવે એવા સંજોગો બની રહ્યા છે. પણ સામે એમસીએકસ વાયદા માં છેલ્લા ચાર અઠવાડિયા થી રૂપિયા ના ઘસારા ને પગલે યુએસ ક્રુડ સ્થિર રહેવા છતાં નવા -નવા મથાળા જોવાતા રહ્યા અને ગયા અઠવાડિયે ક્રુડ 6881 ના સહુ થી ઊંચા સ્તરે બંધ રહ્યું છે. આ જોતા આ અઠવાડિયે યુએસ ક્રુડ માં 109 ડોલર સુધીના ઉછાળે એમસીએકસ વાયદા માં જે નવા મથાળા બને, ત્યાંથી સો-દોઢસો રૂપિયા ના સ્ટોપલોસ થી એકાદ નાની વેચાણ ની પોઝીશન બનાવી શકાય. અહી એ ખાસ નોધવું રહ્યું કે ક્રુડ કોઈ મોટી મંદી ના ટ્રેન્ડ માં નથી. હકીકત માં તો યુએસ ક્રુડ માં જે બ્રેક-આઉટ જોવાયું છે, તે એકાદ વર્ષ માટે મોટી તોફાની ચાલ નો સંકેત આપે છે. હાલ માં ડોલર નું તોફાન આપણાં બજાર ને ધમરોળી રહ્યું છે તો એકાદ વર્ષ પછી યુએસ ક્રુડ નું તોફાન આપણાં બજાર ને ધમરોળશે એ નક્કી. પરંતુ, રૂપિયા ના ઘસારા ને પગલે જે ભાવો માં મોટા ઉછાળા જોવાયા છે, તેમાં એકાદ ટ્રેડીંગ ના અવસર ને એનકેશ કરવા પુરતી જ વેચાણ ની પોઝીશન બનાવવી.
અન્ય ધાતુઓ ની વાત કરીએ તો લંડન એક્ષ્ચેન્જ માં એલ્યુમીનીયમ, લેડ અને ઝીંક ના ભાવો માં ગયા અઠવાડિયે બે થી ચાર ટકા ના ઘટાડા જોવાયા છે. તેની સામે એમસીએકસ વાયદા માં એક થી ત્રણ ટકા ના ઉછાળા જોવાયા. આમ, આંતરાષ્ટ્રીય બજારો માં આ અધાતુઓ ના ભાવો ઘટતા જોવા છતાં રૂપિયા ના ઘસારા ને પગલે આ આ ધાતુઓ માં ભારતીય બજારો માં ભાવો ઉછળતા રહ્યા છે. માટે, આ અઠવાડિયે અગર રૂપિયા માં કોઈ સુધારો જોવાય, તો આ ધાતુઓ માં પણ ભાવો માં નરમી જોવાય. કોપર અંતરાષ્ટ્રીય બજારો માં ગયા અઠવાડિયે સ્થિર રહ્યું છે. જયારે એમસીએકસ વાયદા માં છેલ્લા ચાર વર્ષ નો ઉંચો ભાવ જોવાયો છે. ગયા અઠવાડિયે 475 બંધ રહેલ કોપર વાયદા માં ઉછાળે 485-86 આસપાસ 491 ના સ્ટોપલોસ થી વેચાણ ની પોઝીશન બનાવી શકાય.
વિકાસશીલ દેશો માં રૂપિયો ઘટવા માં અગ્રેસર
ગ્લોબલ માર્કેટ માં સોના માં ઉછાળો જોવાય
બે અઠવાડિયા પહેલા ના આપણાં અંક માં રૂપિયા માં કોઈક અણધાર્યો સુધાર જોવાવા ની શક્યતા જણાવી હતી. તેની સામે આ બે અઠવાડિયા દરમ્યાન રૂપિયા માં નવા તળિયા બનતા રહ્યા છે. આપણાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ મહિના ના અંકો માં USDINR માં મોટા ઉછાળા જોવાવાની શક્યતાઓ લખી હતી અને ત્યાર પછી એ ઉછાળા જોવાયા પણ. પરંતુ, હાલ માં જે રીતે રૂપિયો ઘસાઈ રહ્યો છે, તે મુખ્યત્વે છેવાડા નું પેનિક છે. આવા સમયે રૂપિયો 65 થી પાછો ફરશે કે 67 થી એ તો પુરેપુરી સ્પેક્યુલેટીવ બાબત છે. ફક્ત એ નક્કી કે રૂપિયો આ સ્તરે ટકે નહી અને સુધારા જોવાય જ. એનો મતલબ એ નથી કે રૂપિયો સીધોને સટ 55 થી પણ નીચે આવે. પણ, રૂપિયો જે રીતે દર અઠવાડિયે નવા તળિયા બતાવી રહ્યો છે એ જોતા એ નક્કી છે કે કરન્સી નું આ તોફાન હવે તેના છેલ્લા તબક્કા માં છે. કોઇપણ સ્ટોક, કોમોડીટી, ઇન્ડેક્ષ કે કરન્સી નો ટ્રેન્ડ જયારે છેલ્લા તબક્કા માં હોય ત્યારે એ ખુબ વોલેટાઈલ હોય અને તે ટ્રેન્ડ ના રિવર્સલ ની કોઈ આશા દેખાતી ન હોય. હકીકત માં ટ્રેન્ડ રીવર્સ ત્યારે જ થાય.
હાલ માં કરન્સી નું તોફાન ગ્લોબલ બન્યું છે. છેલ્લા મહિના માં ઈરાન, ઈરાક જેવા અખાતી દેશો ઉપરાંત મલેશિયા, સિંગાપોર, રશિયા જેવા દેશો ની કરન્સી પણ તૂટી છે. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પર ના હુમલા બાદ ડોલર 2008 સુધી તૂટતો રહ્યો. 2008 માં અમેરિકા માં જયારે સબ-પ્રાઈમ કટોકટી આવી અને સરકારે વિવિધ સ્ટીમ્યુલ્સ પેકેજ જાહેર કર્યા, ત્યારે ડોલર માં સુધારા ની શરૂઆત થઇ. આ સુધારો પાછો રાષ્ટ્ર-પ્રમુખ ની ચુંટણી વખતે અટવાયો. પણ, ત્યાર પછી ફરી ડોલર તોફાની થયો. હાલ માં ડોલર વિકસિત યુરોપીયન દેશો ની કરન્સી ની સામે નરમ છે, તો વિકાસશીલ દેશો સામે ખુબ તોફાની ઝડપે વધી રહ્યો છે. યુરોપીયન દેશો ની કરન્સી સામે છેલ્લા ચાર વર્ષ માં આમ તો ડોલર સુધરતો રહ્યો છે, પરંતુ છેલ્લા અઠવાડિયા માં જ્યાં ડોલર એશિયન કરન્સી સામે સુધરી રહ્યો છે, ત્યાં તે યુરો અને અન્ય યુરોપીયન કરન્સી સામે સુધારો નોધાવી નથી શકતો. જયારે સિંગાપોર અને રશિયા જેવી પ્રમાણ માં સ્થિર એશિયન કરન્સી સામે પણ ડોલર છેલ્લા બે અઠવાડિયા માં ઝડપ થી સુધરી રહ્યો છે. કદાચ અખાતી દેશો માં ઉભી થયેલ રાજકીય પરિસ્થિતિ અને તેને પગલે ક્રુડ ઓઈલ નું અર્થકારણ આ બાબતે કારણભૂત હોઈ શકે.
1.1328
|
||||
1.7795
|
||||
હાલ ની ગ્લોબલ કરન્સી ની હાલત જોતા, સિંગાપોર ની સિદ્ધિ ઉડી ને આંખે વળગે છે. પહેલા બ્રિટીશ રાજ અને ત્યાર પછી મલેશિયા થી 1963 માં અલગ થયેલ સિંગાપોર વિશ્વ માં ત્રીજી સહુ થી ઉંચી વાર્ષિક માથાદીઠ આવક ધરાવે છે. ભારતીય (ખાસ કરીને તામીલીયન), ચીની અને અન્ય એશીયાઇ દેશો માંથી મજુરી અર્થે આવેલ હિજરતીઓથી બનેલ આ દેશ પોતાની મજબુત ઉત્પાદન ક્ષમતા અને નિકાસ જોરે ચીન, ભારત અને રશિયા પછી ની મોટી એશીયાઇ તાકાત બની ચુક્યું છે. જયારે દુનિયા નું દસમું સહુ થી મોટું અર્થતંત્ર, બીજી સહુથી મોટી આબાદી, દુનિયા ની સહુ થી વધુ અંગ્રેજી જાણનાર વર્કફોર્સ, બીજું સહુથી મોટું યુવાધન ધરાવનાર ભારતનું અર્થતંત્ર હાલ માં કફોડી સ્થિતિ માં છે. સિંગાપોર માં કહેવાય છે કે કાયદાકીય કામકાજો ખુબ ઓછા છે અને કોર્ટ માં બે-ત્રણ મહીને એકાદ કેસ માંડ નોધાય છે. 2008 પછી સાત વર્ષ સુધી ઘટેલ ડોલરે જયારે યુ-ટર્ન માર્યો અને એશીયાઇ દેશો માંથી અમેરિકા ના રોકાણો પાછા ખેચાયાં, ત્યારે આ દેશ પોતાની ઉત્પાદન ક્ષમતા ના જોરે વૈશ્વિક મંદી ની સામે અડીખમ ટકી રહ્યો છે. એમ તો જો કે ચીન ની કરન્સી સિંગાપોર કરતા વધારે સુધરી છે, પરંતુ અહી એ નોધવું રહ્યું કે ચીન પોતાની કરન્સી ને ખુબ કન્ટ્રોલ કરી રહ્યું છે. જયારે ગ્લોબલ માર્કેટ માં ચીન પોતાની કરન્સી ને ભારતીય કે જાપાની કરન્સી ની જેમ પ્રવાહિત કરશે ત્યારે આ પરપોટો એકજ સપાટે ફૂટી જશે. હકીકત માં તો ચીન માં જે કોઈપણ વિકાસ ની વાતો સાંભળવા મળે છે તે કાઈ દોઢસો કરોડ ચીનાઓ નો વિકાસ નથી, પરંતુ આઠ કરોડ ચીનાઓ કે જે સામ્યવાદી પક્ષ સાથે જોડાયેલા છે એમનો વિકાસ છે. ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે દુનિયા ની કોઇપણ પ્રજા એ આવી વ્યવસ્થા લાંબો સમય ચલાવી નથી. જયારે સિંગાપોરે મુક્ત અર્થતંત્ર સાથે જે સિદ્ધિ હાસલ કરી છે એમાં થી દુનિયા ના ઘણા દેશો પ્રેરણા લઇ શકે.
કરન્સી એક એવું દર્પણ છે કે જે વાસ્તવિક ચિત્ર તરતજ રજુ કરી દે છે. 2008 પછી ના ગાળા માં નોધવા જેવી બાબત એ રહી કે વિકાસશીલ દેશો (ખાસ કરીને બ્રાઝીલ, રશિયા, ઇન્ડિયા, ચાઈના અને સિંગાપોર - BRICS) ની કરન્સી માં વધુ ઘટાડા નોધાયા. આ ઘસારા માં જે દેશો માં જે પ્રમાણે નો ભ્રષ્ટાચાર હતો, એ પ્રમાણે એમની કરન્સી ઘસાઈ. એમાં ભારત ની સરખામણી તો આ કોઇપણ વિકાસશીલ દેશ સાથે થાય એમ નથી. અમેરિકા, બ્રિટન, જાપાન જેવા વિકસિત દેશ તો ભૂલી જાઓ, વિકાસશીલ દેશો જેવા કે રશિયા, સિંગાપોર, સાઉથ આફ્રિકા અરે મેક્ષિકો જેવા દેશો પણ પોતાના અર્થતંત્રો ને ટકાવવા માં સફળ રહ્યા, જયારે ભારત આ બધા ની પાછળ રહી ગયું. અસ્થિર રાજકીય પરિસ્થિતિ, ધર્મ ને નામે સત્તા ની સાઠમારી અને વિદેશી સહાય ના પીઠબળે ચાલતા પાકિસ્તાન નું અર્થતંત્ર હાલ માં દુનિયા ના દસમાં અર્થતંત્ર ભારત ની સરખામણી કરવા માં બંધ બેસે છે, એનાથી વધારે દયનીય સ્થિતિ તો આપણી શી હોઈ શકે?
No comments:
Post a Comment